Hoe weet je als werkgever zeker dat de zelfstandigen waar je mee werkt echt zelfstandigen zijn? En hoe overtuig je als zelfstandige jouw opdrachtgever dat je echt een zelfstandige bent? Deze vraag houdt opdrachtgevers en zzp’ers al jaren bezig. Het kabinet wil daar meer duidelijkheid over geven met de nieuwe Zelfstandigenwet, waarvan de invoering is beoogd op 1 januari 2028. In deze blog lees je wat het voorstel inhoudt en wat het voor jou kan betekenen.

Waarom een nieuwe Zelfstandigenwet?

Of er wel of niet sprake is van een werknemer die werkzaam is op basis van een arbeidsovereenkomst, wordt nu beoordeeld aan de hand van de definitie van de arbeidsovereenkomst in artikel 7:610 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek. Volgens deze bepaling moet er voor een arbeidsovereenkomst sprake zijn van (a) arbeid, (b) loon, (c) gedurende zekere tijd en (d) een gezagsverhouding. Of aan deze elementen is voldaan is weer verder uitgewerkt in de rechtspraak, waarvan het Deliveroo-arrest en het Uber-arrest van de Hoge Raad op dit moment het belangrijkste zijn.

Volgens deze rechtspraak wordt een arbeidsrelatie beoordeeld aan de hand van alle feiten en omstandigheden van het geval (holistische weging). De Hoge Raad heeft aangegeven welke 9 feiten en omstandigheden (gezichtspunten) van belang kunnen zijn:

• de aard en duur van de werkzaamheden;
• de manier waarop de werkzaamheden en werktijden zijn bepaald;
• de mate waarin de werkzaamheden én de opdrachtnemer onderdeel zijn van de organisatie van de opdrachtgever;
• wel of geen verplichting het werk persoonlijk uit te voeren;
• de manier waarop afspraken tot stand zijn gekomen;
• de manier waarop de beloning is bepaald en wordt uitbetaald;
• de hoogte van de beloning;
• de mate waarin de opdrachtnemer bij de opdracht commercieel risico loopt; en
• de mate waarin de opdrachtnemer zich als ondernemer gedraagt of kan gedragen.

 In de praktijk is het op basis van deze gezichtspunten nog steeds lastig in te schatten of een bepaalde opdracht door een zelfstandige kan worden gedaan, dan wel dat sprake is van een arbeidsovereenkomst. De bedoeling is dat de Zelfstandigenwet opdrachtgevers en zelfstandigen de houvast geeft dat een zelfstandige echt een zelfstandige is.

De kern van het wetsvoorstel: twee toetsen

Het wetsvoorstel voegt een nieuw tweede lid toe aan artikel 7:610 BW. Daarin worden twee toetsen opgenomen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Wordt voldaan aan beide toetsen, dan is er in ieder geval geen sprake van gezag tussen opdrachtgever en werker. Zonder gezag is er geen arbeidsovereenkomst en kan een werker dus als zelfstandige werken.

De zelfstandigentoets

De zelfstandigentoets kijkt naar de persoon van de zelfstandige en hoe hij/zij zich in het economisch verkeer gedraagt.

1. De basisvoorwaarden

Allereerst moet de zelfstandige voldoen aan de basisvoorwaarden om als zelfstandige te kunnen werken, dat wil zeggen dat hij is ingeschreven bij de KVK, een Btw-nummer heeft, een aparte rekening heeft voor zakelijke transacties, zelf verantwoordelijk is voor de facturatie (mag door een ander worden uitgevoerd), een betalingstermijn hanteert voor klanten en opdrachtgevers en zelf betalingen verricht aan derden en aangesproken kan worden op te late betaling.

2. Meerdere opdrachtgevers

De zelfstandige moet in het lopende kalenderjaar en het vorige kalenderjaar in totaal ten minste drie verschillende opdrachtgevers of klanten hebben gehad.

3. Voorzieningen tegen ondernemersrisico’s

De zelfstandige besteedt jaarlijks een minimumbedrag aan voorzieningen tegen risico’s die horen bij het werken als zelfstandig ondernemer. Denk daarbij aan: een verzekering voor (langdurige) arbeidsongeschiktheid, voorziening voor (kortdurende) ziekte, een pensioenvoorziening of pensioensparen, een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering, een bedrijfsschadeverzekering, een beroepsaansprakelijkheidsverzekering en/of een rechtsbijstandverzekering voor bedrijven. Hoe hoog dat bedrag wordt, is nog niet vastgesteld.

De werkrelatietoets

De werkrelatietoets kijkt naar de werkrelatie tussen werker en opdrachtgever: hoe is de vrijheid van een zelfstandige? Hoe zit het met zijn onafhankelijkheid en dus het ontbreken van ‘gezag’?  Ook hier gelden meerdere criteria waar naar gekeken wordt:

1. De wil van partijen: hebben beide partijen de wil om buiten een arbeidsovereenkomst te werken?
2. Vrijheid in het hoe: bepaalt de zelfstandige zelf hoe hij het werk uitvoert? De opdrachtgever mag wel instructies geven over wat er moet gebeuren.
3. Vrijheid in tijd en plaats: bepaalt de zelfstandige zelf wanneer en waar hij werkt? Uitzonderingen zijn werk dat fysiek alleen op een bepaalde plek kan worden uitgevoerd en werk dat alleen op bepaalde momenten mogelijk is.
4. Eigen rekening en risico: kan de zelfstandige economisch voordeel behalen maar loopt deze tegelijkertijd ook financieel risico?

Voldoe je niet aan de twee toetsen? Dan ben je niet automatisch werknemer

Voldoe je aan een van de toetsen niet, of aan beide niet, dan betekent dat niet automatisch dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Partijen hebben dan alleen niet de zekerheid dat de zelfstandige daadwerkelijk een zelfstandige is.

De beoordeling van de vraag of er sprake is van een arbeidsovereenkomst of niet valt in dat geval terug op de huidige regels van artikel 7:610 lid 1 BW en de geldende rechtspraak. Daaruit zou kunnen blijken dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst maar kan het ook zo zijn dat de ingeschakelde werker op grond van de huidige regels als een zelfstandige kan werken.

Wat betekent dit voor opdrachtgevers en zzp-ers?

De Zelfstandigenwet is nog een wetsvoorstel dat naar aanleiding van de internetconsultatie die in oktober 2026 plaatsvond nog kan worden aangepast en dat nog in de Tweede en Eerste Kamer moet worden behandeld. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028.

Werk je als opdrachtgever met zelfstandigen? Dan is het sowieso verstandig om alvast aandacht te besteden aan hoe de ingeschakelde zelfstandigen werken en hoe de opdrachten met de ingeschakelde zelfstandigen zijn ingericht. Verder is het verstandig de ontwikkelingen met betrekking tot de invoering van de Zelfstandigenwet te blijven volgen. Wij houden je graag op de hoogte!

Heb je vragen over werken met zelfstandigen of wil je meer weten over het wetsvoorstel en de consequenties voor jouw organisatie? Neem gerust contact op met Hian Li Ko.

Hian Li Ko | Ko & Co Advocaten